رسيد و سپس همه اروپا را فراگرفت و راه‌ها و شهرها را رونق و وسعت بخشيد . « 1 » مسلمانان در صنعت كارهايى انجام دادند كه بعدها به دست غربىها تكامل يافت . انواع ساعت‌هاى آبى از زمان هارون‌الرشيد در نزد مسلمانان رواج داشت و تكميل شد . دستگاه آبكشى شادوف را مسلمانان كامل كردند و صليبىها آن را به اروپا بردند . آسياى بادى قرن‌ها پيش از آنكه در اروپا به‌وجود آيد ، در ممالك شرق اسلامى معمول بود . در قرطبه و مراكش ، صنعت چرم‌سازى پيشرفت بسيار كرد . كيمياگران اسلامى نيز در صنعت خويش و فنون مربوط به آن كارهاى مهمى انجام دادند كه سبب توسعه و تكميل علم شيمى شد . مسلمانان صنعت چاپ را - كه البته از چينىها فراگرفته بودند - به اروپاييان آموختند و بدين‌ترتيب توانستند عصرى جديد را در صنعت و فرهنگ اروپا پديد آورند . باروت و قطب‌نما را نيز اروپاييان از مسلمانان برگرفتند . مسلمانان در استخراج معادن ، ساختن رنگ ، آب دادن فولاد ، تهيه چرم و كاغذ و ساختن اسلحه ، قرن‌ها برترى خود را بر دنياى غرب حفظ كردند . علم مكانيك و جراثقال نيز حاصل كار آنها بود . « 2 » صنعت كاغذسازى را اروپاييان از مسلمانان آموختند . از زمانى كه زائرين مسيحى قبر يعقوب مرسل ( واقع در اسپانيا ) چند تكهء كاغذ ، ساخت كشورهاى اسلامى را همراه خود به مركز اروپا آوردند ، اروپاييان به‌يكباره دريافتند كه در همه دفترهاى تجارتى مسلمانان نيز اين كاغذ وجود داشته است . مسلمانان در سال 751 ميلادى در شهر سمرقند ، صنعت كاغذسازى داشتند ، اما اروپا چندصد سال بعد اين صنعت را راه‌اندازى كرد . در سال 1389 ميلادى شخصى به نام المن اشترومتر « 3 » - كه با اسپانيا تجارت زعفران داشت - به اين فكر افتاد كه در شهر نورنبرگ كاغذ بسازد . از اين‌رو ، يك كارگاه براى تهيه مواد اوليه كاغذ در نزديكى نورنبرگ داير كرد كه اين بىشك اولين كارگاه كاغذسازى در آلمان است . « 4 »

--> ( 1 ) . بنگريد به : همان ، ص 67 - 61 . ( 2 ) . بنگريد به : عبدالحسين زرين‌كوب ، كارنامه اسلام ، ص 75 - 72 . ( 3 ) . Olman Eshtrometr . ( 4 ) . زيگريد هونكه ، فرهنگ اسلام در اروپا ( خورشيد الله بر فراز مغرب زمين ) ، ص 75 و 76 .